Phishing is een vorm van social engineering waarbij een aanvaller zich voordoet als een vertrouwde afzender, zoals een bank, een leverancier, een collega of de IT-afdeling, om de ontvanger een handeling te laten verrichten; klikken op een link, een bijlage openen, inloggegevens invullen op een nagemaakte inlogpagina of geld overmaken. E-mail is het belangrijkste kanaal, omdat het goedkoop is, elke medewerker bereikt en eenvoudig na te maken is. Phishing misbruikt geen technische kwetsbaarheid; het misbruikt vertrouwen, gewoonte en tijdsdruk.
Vormen van phishing
- Massaphishing; generieke berichten naar grote aantallen adressen, vaak uit naam van een bekend merk of een pakketdienst.
- Spear phishing; een gericht bericht voor één persoon of één afdeling, opgebouwd met informatie uit openbare bronnen zoals de bedrijfswebsite en social media.
- Smishing; phishing via sms of een berichtenapp, meestal met een link naar een nagemaakte inlogpagina.
- Vishing; phishing per telefoon, waarbij de beller zich voordoet als een helpdesk, een bank of een leverancier en om een code of een wachtwoord vraagt.
- QR-phishing; een QR-code in een e-mail, een brief of op een poster die naar een kwaadaardige pagina leidt en e-mailfilters omzeilt, omdat de link een afbeelding is.
Business e-mail compromise is een verwante vorm waarbij de aanvaller de mailbox van een directeur of leverancier overneemt of nabootst en om een spoedbetaling of een wijziging van het rekeningnummer vraagt.
Phishing in een Pentrox-assessment
Een phishingsimulatie is een gecontroleerde phishingcampagne gericht op medewerkers, vooraf afgestemd met de organisatie. De simulatie meet per campagne drie zaken; het klikpercentage, het percentage medewerkers dat inloggegevens invult op de landingspagina en het meldpercentage, dus hoeveel medewerkers het bericht melden bij IT of security en hoe snel. Die drie cijfers samen laten zien of het awareness-programma werkt en waar niet.
Bij Pentrox wordt een phishingsimulatie ontworpen en uitgevoerd door senior testers. Het doel is systematische hiaten vinden, niet individuele medewerkers aanwijzen. Het rapport volgt binnen 5 werkdagen na de campagne; een hertest binnen 90 dagen is inbegrepen. Phishing is daarnaast een standaard startpunt in een red team-assessment, waar één geslaagde klik het begin van het aanvalspad kan zijn.
Wanneer phishing van belang is
Phishing is van belang voor elke organisatie die e-mail gebruikt. Het is een veelvoorkomende eerste stap in ransomware-aanvallen en datalekken, omdat er geen kwetsbaarheid in de systemen van het doelwit voor nodig is; één medewerker die inloggegevens invult is genoeg. Technische maatregelen zoals multifactorauthenticatie, e-mailfiltering en domeinbescherming (SPF, DKIM en DMARC) beperken de impact, maar nemen de menselijke factor niet weg. Een phishingsimulatie meet die factor met cijfers in plaats van aannames, en NIS2 artikel 21 vereist precies dat soort training en cyberhygiëne voor organisaties die onder de richtlijn vallen.