Een penetratietest beantwoordt één vraag: welke kwetsbaarheden zitten in dit systeem en hoe ernstig zijn ze. Red teaming beantwoordt een andere vraag: kan een aanvaller een concreet doel bereiken voordat iemand het merkt. Koopt u het ene om de vraag van het andere te beantwoorden, dan verspilt u budget. Dat gebeurt geregeld. Beide diensten komen van dezelfde aanbieders en beide eindigen met een rapport. In dit artikel leest u het verschil, wanneer u welke nodig hebt, wat de tussenvorm doet en waar DORA en NIS2 de keuze voor u maken.
Twee verschillende vragen
Een penetratietest werkt binnen een afgebakende scope. Dat kan een applicatie zijn, een API, een netwerksegment of een cloudomgeving. Het doel is volledigheid. Elk onderdeel van die scope wordt onderzocht. Elke kwetsbaarheid bevestigen we met de hand, schalen we in en schrijven we uit met bewijs en een oplossing. Uw IT- en securityteams weten dat er getest wordt. De testers beginnen meestal met accounts en documentatie, want het gaat erom in de beschikbare dagen zoveel mogelijk te vinden. De hertest van de oplossingen is inbegrepen. Zo wordt de lijst ook echt afgesloten.
Bij red teaming werkt het team naar een doel toe in plaats van binnen een scope. Denk aan toegang tot het financiële systeem, een document dat alleen het bestuur mag zien of de productiedatabase. Het team mag elke toegestane techniek inzetten: via het netwerk, de applicaties, de mensen en, als dat is afgesproken, het gebouw. Slechts een handvol contactpersonen weet dat het onderzoek loopt. Het Security Operations Centre (SOC) en de rest van de organisatie worden niet gewaarschuwd. Het aantal kwetsbaarheden doet er niet toe. Het team kiest het meest realistische pad en past zich aan zodra het op een verdediging stuit. De hele keten wordt vastgelegd, van verkenning tot doel, langs het MITRE ATT&CK-raamwerk.
De rapporten verschillen net zo sterk. Een penetratietestrapport is een lijst bevindingen met ernst, bewijs en herstel. Het rapport van een red team is een tijdlijn. Daarin staat wat het team op welke dag deed, welke stappen het SOC heeft opgemerkt, hoe snel de reactie kwam en of die iets heeft tegengehouden. De aanbevelingen gaan over monitoring, proces en mensen. De technische bevindingen zitten daarachter.
Het verschil in één overzicht
| Penetratietest | Red teaming | |
|---|---|---|
| Vraag die wordt beantwoord | Welke kwetsbaarheden zitten in dit systeem, en hoe ernstig zijn ze | Kan een aanvaller dit doel bereiken, en merkt iemand het |
| Scope | Afgebakende systemen met een duidelijke grens | Eén afgesproken doel; elke toegestane route |
| Wie weet ervan | De IT- en securityteams | Een handvol contactpersonen |
| Aanpak | OWASP WSTG, PTES, NIST SP 800-115; handmatig testen plus gecontroleerde scans | MITRE ATT&CK; OSINT, phishing, pretexting, fysieke toegang, detectie ontwijken en toegang behouden |
| Doorlooptijd | 3 tot 7 testdagen voor een webapplicatie; 4 tot 10 voor infrastructuur | 15 tot 35 testdagen; langer voor een volledige simulatie |
| Resultaat | Elke bevinding met bewijs, ernstclassificatie en oplossing; hertest inbegrepen | Aanvalstijdlijn naast de detecties, detectiehiaten, strategische aanbevelingen; vervolgonderzoek apart afgesproken |
Wanneer een penetratietest de juiste keuze is
Gaat uw vraag over een systeem? Dan is een penetratietest de juiste keuze. Denk aan een nieuwe applicatie vóór livegang, een grote release, een migratie naar de cloud of een overname. Ook bewijs voor ISO 27001, PCI-DSS v4, het DigiD-normenkader of artikel 21 van NIS2 hoort daarbij. In al die gevallen wilt u weten wat er mis is met een afgebakend doelwit. Dat is een vraag om volledigheid.
Het is ook de juiste eerste stap als uw organisatie nog nooit heeft laten testen. Red teaming tegen een omgeving met ongepatchte systemen en zonder monitoring bewijst weinig. Het team bereikt het doel, het rapport meldt dat alles faalde, en niets daarvan is nieuws.
Een red team dat op de tweede dag binnenkomt via een ongepatchte VPN heeft niets over detectie getest. Het vond één kwetsbaarheid die een penetratietest voor een fractie van het budget ook had gevonden, samen met alle andere.
Wanneer red teaming de juiste keuze is
Red teaming loont zodra de basis op orde is. De vraag is dan of die basis het houdt onder druk. Daarvoor hebt u drie dingen nodig: geregelde penetratietesten waarvan de bevindingen zijn afgesloten, een SOC of een externe partij voor detectie, en een incidentresponsproces met een eigenaar. Het onderzoek meet dan wat geen enkel document kan meten. Wordt de phishingmail gemeld? Gaat het alarm af wanneer een werkstation het netwerk begint te scannen? Isoleert degene die reageert de machine, en hoeveel dagen zitten daartussen?
Het is ook het eerlijke antwoord aan een bestuur dat vraagt wat er zou gebeuren. Een penetratietest kan die vraag niet beantwoorden. Die is aangekondigd, afgebakend en in overleg uitgevoerd. Red teaming is dat geen van drieën. Daarom leest het rapport ook anders.
Een penetratietest meet hoeveel deuren niet op slot zitten; red teaming meet of iemand het opmerkt wanneer er iemand doorheen loopt.
De tussenvorm: een scenariogebaseerde pentest
Tussen de twee in zit de scenariogebaseerde pentest. Samen met u spreken we één realistisch scenario af. Denk aan een gecompromitteerde laptop van een medewerker, een uitgelekt wachtwoord of een kwaadwillende insider met een gewoon account. Dat scenario voeren we uit onder realistische omstandigheden, terwijl alleen geselecteerde contactpersonen op de hoogte zijn. Detectie en respons worden geobserveerd, net als bij red teaming. De scope is wel één pad naar één doel. Daardoor past het in 5 tot 15 testdagen in plaats van 15 tot 35. Heeft uw organisatie wel monitoring, maar nog geen budget voor een volledige simulatie? Dan beantwoordt deze vorm de detectievraag voor het budget van een penetratietest.
Waar regelgeving de keuze voor u maakt
Voor financiële instellingen is de keuze niet meer vrij. Artikel 26 van DORA verplicht instellingen die De Nederlandsche Bank (DNB) daarvoor aanwijst tot een threat-led penetration test. Die test gaat over de productiesystemen achter hun kritieke of belangrijke functies en vindt ten minste elke drie jaar plaats. De test volgt het TIBER-EU-raamwerk. Dat raamwerk komt voort uit TIBER-NL, waarmee DNB in 2016 begon, en is in februari 2025 aangepast aan de technische normen van DORA. Het is red teaming met een voorgeschreven procedure: eerst dreigingsinformatie, dan een vaste reeks fasen, vaste opleverdocumenten en een toezichthouder die meekijkt.
Ruim 8.000 organisaties vallen onder de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse NIS2-wet die sinds 15 augustus 2026 geldt. Voor hen dienen beide vormen de zorgplicht. Artikel 21 vraagt om bewijs dat beveiligingsmaatregelen werken. Een penetratietestrapport is dat bewijs voor de systemen. Het rapport van een red team is het bewijs voor incidentafhandeling en detectie. Hetzelfde artikel schrijft die voor, en geen enkel document kan dat op zichzelf aantonen.
Drie vragen die de keuze bepalen
Vraag eerst of deze systemen de afgelopen twaalf maanden zijn getest en of de bevindingen zijn afgesloten. Is dat niet zo, dan is het antwoord een penetratietest. Ook als het bestuur liever iets anders hoort.
Vraag daarna of er iemand is die betaald wordt om te detecteren en te reageren. Kijkt er niemand, dan heeft red teaming niets om te meten. Begin dan met een scenariogebaseerde pentest, of met een penetratietest en investeer in monitoring.
Vraag ten slotte wat het bestuur wil weten. “Welke kwetsbaarheden zijn er” is een penetratietest. “Zou iemand het merken” is red teaming. De meeste organisaties hebben het eerste elk jaar nodig. Het tweede komt in beeld zodra het eerste geen verrassingen meer oplevert.
Wilt u weten hoe het doel, de toegestane routes en de planning worden afgesproken? Bekijk de pagina Red teaming.
